"Altın Eylül" Kapsamında Çocukluk Çağı Kanserlerinde Ağız Sağlığı Uyarısı

Çocukluk Çağı Kanserleri Farkındalık Ayı (Altın Eylül) kapsamında açıklamalarda bulunan Üsküdar Üniversitesi Diş Hastanesi Çocuk Diş Hekimliği Ana Bilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Buse Yılmaz Şen, kemoterapi ve radyoterapinin çocukların ağız-diş gelişimi üzerindeki etkilerini ve koruyucu bakımın önemini değerlendirdi.

Kanser tedavisinin yalnızca birincil hastalığı iyileştirmekle sınırlı olmadığını, çocuğun bu süreci konforlu ve enfeksiyondan uzak tamamlamasının kritik olduğunu belirten Şen, diş hekimi kontrolünün onkolojik tedavinin ayrılmaz bir parçası kabul edilmesi gerektiğini vurguladı.

Kemoterapi ve Radyoterapinin Ağız İçi Dokulara Etkileri

Çocukluk çağı kanserlerinde uygulanan sistemik kemoterapiler ve baş-boyun bölgesine yönelik radyoterapi, ağız boşluğundaki dokularda hızlı reaksiyonlara yol açabiliyor:

• Oral Mukozit: Ağız mukozasında yaygın kızarıklık, hassasiyet ve derin ülseratif yaralarla kendini gösterir; beslenme, sıvı alımı ve konuşmayı ciddi derecede zorlaştırır.

• Tükürük Bezi Hasarı ve Kserostomi: Baş-boyun radyoterapisi tükürük bezlerini tahrip ederek kalıcı ağız kuruluğuna ve çene hareketlerini kısıtlayan trismus (çene kilitlenmesi) tablosuna zemin hazırlar.

• Fırsatçı Enfeksiyonlar ve Çürük: Tükürüğün koruyucu bariyerinin azalmasıyla birlikte viral/mantar enfeksiyonları ile agresif diş çürükleri hızla yayılır.

• Gelişimsel Anomaliler: Küçük yaşlarda alınan tedaviler; diş kökü ve minesinde yapısal bozukluklara, bazı kalıcı dişlerin hiç sürmemesine ve çene-yüz iskeletinde asimetrilere yol açabilir.

Uyarı: Tedavi sürecinde bağışıklık baskılandığı için enfeksiyon belirtileri gizli seyredebilir. İyileşmeyen ya da 14 günden uzun süren ağız lezyonlarında vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.

Tedavi Öncesi Enfeksiyon Odakları Temizlenmeli

Kemoterapiye bağlı nötropeni (beyaz kan hücrelerinin düşmesi) evresinde, ağız içindeki basit bir çürük veya kronik apse dahi sistemik sepsise yol açabilecek bir odak haline gelebilir.

Bu nedenle ideal yaklaşım, onkoloji protokolü başlamadan önce çocuğun pedodonti uzmanı tarafından muayene edilmesidir. Amaç kanser tedavisini geciktirmek değil; çekilmesi gereken enfekte süt dişlerini, derin çürükleri ve periodontal problemleri onkolojik tedaviden önce ortadan kaldırarak kemoterapi sırasında ortaya çıkabilecek acil komplikasyonların önüne geçmektir.

Çocuk Onkoloji Hastaları İçin Koruyucu Ağız Bakım Protokolü

Tedavi süresince ağız hijyenini travmadan uzak ve sürdürülebilir kılmak amacıyla dikkat edilmesi gereken temel adımlar:

• Mekanik Temizlik: Genel durum elverdiği sürece yumuşak kıllı diş fırçasıyla günde 2-3 kez dişler ve dil nazikçe fırçalanmalıdır.

• Doğru Ürün Seçimi: Florürlü diş macunları tercih edilmeli; ağız çalkalama sularının mutlaka alkolsüz formülasyonlardan seçilmesine özen gösterilmelidir.

• Beslenme Düzeni: Mukozit döneminde çok sıcak, baharatlı, asidik, sert ve kıtır gıdalar menüden çıkarılmalıdır. Sıvı şeker içeren ilaçlar ve yüksek karbonhidratlı beslenme takviyeleri sonrasında ağız mutlaka suyla çalkalanmalıdır.

• Ağız Kuruluğunun Yönetimi: Sık sık yudum yudum su içilmeli, hekim onayıyla şekersiz sakız veya yapay tükürük jellerinden yararlanılmalıdır.

• Travmatik Uygulamalardan Kaçınma: Trombosit ve lökosit sayılarının dip yaptığı (kemik iliği baskılanması) dönemlerde sert diş ipi kullanımı, kürdan veya tazyikli su püskürtme cihazları (ağız duşu) diş etlerinde kontrolsüz kanama riski yaratabileceğinden kullanılmamalıdır.